Gün   olur  asra  bedel

Cengiz  Aytmatov  (VI ,s.147-150)

Çev.Refik Ozdek

O gün ogleden sonra,Buyuk Okyanus ta,Aleut adalarînîn  güneyinde deniz çîrpînmaya

Basladî..Amerika kîtasînîn guneyinde düzluklerinden  kopup gelen güney – dogu ruzgârî yavas yavas  hîzînî arttîrarak yönunu  iyice belli etti.Koca deniz birden kabarîp çalkanmaya,birbirini  kovalayan dalgalar da iyice yukselmeye basladî. Bu durum,bir fîrtînanîn degilse bile,denizin uzun süre dalgalî kalacagînîn  bir belirtisiydi.

Okyanusun ortasînda meydana gelen bu dalgalar „Konvansiyon „ uçak gemisi için  bir tehlike yaratmazdî.Baska zaman olsa durusunu degistirmeye hiç gerek gormezdi.Ama o gun,ust mercilerin görusunu almak için giden ve olaganustu yetkilerle donatîlmîs komisyon uyeleri tasîyan iki uçagîn her an donmesi bekleniyordu. Onun için  yan sarsîntîlarî azaltmak,inis kolaylîgî saglamak amacîyla burnunu ruzgâra çevirdi. Isler yolunda gitti.önce San Fransisko dan sonra Vladivostok tan havalanan uçaklar guverteye indiler.

Her iki komisyon tam kadro ile dönmustu.Dusunceli gorunuyor ve hiçbirinin agzînî bîçak

açmîyordu. Gelislerinden onbes dakika sonra gizli toplantîyî baslattîlar.Toplantînîn baslamasîndan bes dakika sonra da,Iye nin  uydusu bir gezegende  bulunan zorunge istasyonu

Parite nin kozmonotlarî 1-2 ve 2-1  e acele bir telsiz bildirisi  gönderildi.Bildiri soyleydi:

„Yorunge istasyonu denetleyici  kozmonotlarî 1-2 ve 2-1 e bildiri : Günes  sisteminin dîsîna

çîkmîs olan Parite kozmonotlarî 1-2 ve 2-1 e,hiçbir harekette  bulunmamalarînî  duyurunuz.

Ortak Yonetim Merkezi nden yeni bir emir alîncaya kadar yerlerinden kesinlikle ayrîlmasînlar.”

Bundan sonra ,olaganustu  yetkilerle donatîlmîs  komisyon  uyeleri,bir dakika kaybetmeden,uzay  bunalîmîna bir çozum  bulmak için, kendi görus ve tekliflerini ortaya koymak uzere toplantîyî surdurduler.”Konvansyon” uçak gemisi burnunu ruzgâara vermis,ardî arkasî kesilmeyen dalgalar arasînda kîmîldamadan duruyordu.O anda bu gemide butun dunyayî  ilgilendiren bir kararîn alînmakta oldugunu kimse bilmiyordu.



*   *     *

Bu  yerlerde trenler dogudan batîya,batîdan doguya gider gelir... gider  gelirdi...

Bu yerlerde demiryolunun  her iki yanîanda îssîz,engin,sarî kumlu bozkîrlarîn  özegi

Sarî – Ozek uzar giderdi...

Cografyada uzaklîklar nasîl Greenwich meridyeninden baslîyorsa,bu yerlerde de mesafeler demiryoluna göre  hesaplanîrdî.

Trenler ise dogudan batîya,batîdan doguya gider gelir...gider gelirdi...

Ana – Beyit mezarlîgîna iki saatlik yollarî  kalmîstî.Sarî – Ozek  bozkîrlarînda cenaze alayî

ayni duzende ilerliyordu:Karanar în uzerine oturmus  Yedigey en önde  giderek yol gösteriyordu.Karanar yine yorulmak bilmeyen ayni genis adîmlarla yurumekteydi. Onun

ardîndan traktor ve traktore kosulu, uzerinde  Kazangap în  tabutu bulunan romork vardî.

Romorkta  kaynatasînîn  cenazesi yanînda tek basîna oturan Ayzade nin kocasî ve merhumun damadî vardî.En geride  ise Belarus marka yol kazma makinesi.Onlarî,bazen one geçen ,bazen geride kalan,bazen de kendine göre  onemli  bir sebeple oldugu yerde duralayan genis gögüslu

Kîzîl tuylu kopek Yolbars takip ediyordu.

Tepelerine dikilen günes iyice  kîzdîrîyordu  ortalîgî.Yolun buyuk bir bolumunu geride bîrakmîslardî ama,ilerledikce, bir tümsegin  ardîndan  baska bir tumsek çîkîyor, engin Sarî – Ozek  bozkîrînîn ufka kadar uzanan yeni bir  göruntusuyle karsîlasîyorlardî.Simdi,

vaktiyle Sarî- Ozek ibastan basa  istilâ eden  Juan-Juanlar în oturdugu yerden  geçiyorlardî.

Baska yerlerden gelen ve buralarda uzun sure kalan Juan – Juanlar kötu bir nam bîrakmîslardî.

Onlarla bolgenin yerli göçebe asiretleri arasînda,su kuyularî ve otlarî yuzunden ardî arkasî kesilmeyen savaslar olurdu.Savasî bazen  berikiler kazanîrdî,bazen otekiler. Yenilenler topraklarîndan bir bolumunu kaybeder,kazananlar ise kendi topraklarînî büyutur,ama yine yanyana  yasamaya devam ederlerdi. Yelizarov un  anlattîklarîna göre o zamanlar suru beslemeye elverisli olan Sarî – Ozek,ugrunda savasmaya degermis.O zamanlar,ilkbaharda ve sonbaharda bol yagmur yagarmîs,büyukbas  ve kuçukbas hayvan surulerini beslemeye yetecek kadar bol ot bitermis buralarda.Bundan baska buraya tucarlar gelir,panayîrlar kurulur,

her türlu  alîs-veris yapîlîrmîs.Fakat bir zaman gelmis,iklim birden degismis,yagmur yagmaz,otlar bitmez olmus,kuyular kurumus. Surulerine ot bulamayan  göçebeler  ve buralarî uzaktan gelip isgal eden Juan – Juanlar surulerini alîp dagîlmîslar. Juan –Juanlar  bir daha hiç

görulmemis . Simdi Volga denen Itil nehrî boyuna gitmisler ve orada  batîp yok olmuslar. Ne

geldikleri yeri bilen var,ne gittikleri yeri.Bir söylentiye göre  de lânetlenmisler,kargîlanmîslar.

Kîsîn  Itil in  uzerinden geçerlerken  buzlar yarîlmîs,çoluk – çocuklarî,mallarî,davarlarîyla buzlarîn altînda kalmîslar...

Sarî –Ozek in  yerlileri olan Kazaklar ise ulkelerini terketmemis.Yeni yeni kuyular  kazîp su bulduklarî  yerlerde toplanmîslar.Yine de pek  tenha imis.Sarî – Ozek  ancak savastan sonra,su tasîyan tankerler ise koyuldugu zaman baslamîs. Tanker sürucusu  bolgeyi iyi tanîrsa,otlakta,üç – dort  ayrî yerdeki surulerin su  ihtiyacînî karsîlîyormus.Büyuk suru sahipleri,çevredeki sovhozlar ve kolhozlar o zamanlar buralarda mandîralar kurmayî,böy-

le bir yatîrîmîn neye mal olacagînî  ve risklerini bile dusunmusler. Iyi ki bunu  dusunurken

epey zaman kaybetmisler ve bu arada,Ana – Beyit yakînînda bir sehir olusuvermis.”Posta

Kutusu „ diyorlardî bu adsîz sehire. „Posta Kutusuna „ gittim,”Posta Kutusu ndan geldim „ „Posta  Kutusu  ndan  sunu aldîm... bunu aldîm”diyorlardî.Posta Kutusu zamanla büyumus,bir

asfalt yolla bir yandan uzay üstune,  öbur yandan demiryoluna  baglanmîs  ve buraya yabancîlarîn girmesi yasaklanmîstî. Iste,Sarî –Ozek te  bu defa  endustrilesmis  bir yerlesim kurulmasî böyle  olmustu.

Orada geçmisten kalan tek iz Ana –Beyit mezarlîgî idi. Devenin çift horgucu gibi tîpatîp birbirine benzeyen ve bu yuzden Ekiz Tobe ( Ikiz Tepe ) denilen iki tepenin uzerindeydi

Ana – Beyit.Bu mezarlîk bolgenin en kutsal mezarlîgî sayîlîyordu.Eskiden bazî aileler

Ölulerini buraya öyle uzak yerelerden getirirlerdi ki cenaze alayî geceyi bozkîrda geçirmek zorunda kalîrdî. Ve ölunun yakînlarî merhumu Ana-Beyit  e gömmus,ona boyle bir saygî gös

terebilmis  olmakran  haklî bir gurur duyarlardî.Halk içinde en çok  sayîlan,sevilen,bilgili,

haklî bir üne  sahip insanlar buraya gömülurlerdi.Her seyi bilen ve bolgeyi çok iyi tanîyan

Yelizarov  bu mezarlîga „Sarî –Ozek Anît Kabri „ derdi.   ( devam)